Chabry to intensywne niebieskie kwiaty, które można spotkać latem na polach uprawnych lub na polnych łąkach. Kojarzą się z typowo polskim, wakacyjnym krajobrazem, który z powodzeniem możemy odtworzyć we własnym ogródku. Co ciekawe, niebieskie kwiaty to chaber bławatek, a same chabry zaliczają się do bardzo licznej rodziny astrowatych, która obejmuje ponad 450 gatunków! Z tego artykułu dowiesz się, jak uprawiać chabry oraz jakie wykazują właściwości, dzięki którym znalazły zastosowanie również w ziołolecznictwie.

    Chaber (Centaurea L.) to rodzaj roślin z rodziny astrowatych, który liczy – w zależności od przyjętego podziału – od 450 do 550 gatunków. Rosną głównie w Europie i na terenach śródziemnomorskich, nieliczne gatunki pochodzą z Azji, Ameryki Północnej i Australii. Chabry swoją nazwę zawdzięczają Hipokratesowi, który uważał, że roślinę odkrył przed Grekami centaur Chiron. Etymologia polskiej nazwy rośliny łączy się z prasłowiańskim słowem określającym zarośla (dawniej charp, charpęć).

    Krótka charakterystyka chabrów

    Chabry to przeważnie byliny, czyli rośliny, które odradzają się, rosną i kwitną każdego roku. Rzadziej są to rośliny roczne lub dwuletnie. Uprawiane są jako rośliny ozdobne w ogrodach, niektóre gatunki chabrów wykazują właściwości lecznicze, jak np. bławatek, przez co wykorzystuje się je do różnych celów w medycynie ludowej, ale o tym na końcu artykułu. Co ciekawe, chabry bławatki rosną naturalnie na niektórych obszarach, na przykład na polach, gdzie rosną zboża, przez co przez rolników uważane są za rośliny niepożądane (chwasty polne).

    Liście chabrów są proste, wąskie lub pierzaste. Kwiaty zebrane są w okrągłe koszyczki, których podstawą jest łuskowata okrywa. Ich kwiaty są rurkowate i języczkowate, z długimi pręcikami, nierzadko przybierają formę ozdobnych, nastroszonych kul.

    Chabry – odmiany, gatunki, kwitnienie

    Chabry to nie tylko niebieskie kwiaty polne – na polach spotkamy chabra bławatka, i to najczęściej w towarzystwie innych urokliwych kwiatów, mianowicie maków. Istnieje wiele innych gatunków chabrów, które możemy uprawiać w ogrodzie. Najczęściej uprawianymi w polskich ogrodach są: chaber wielkogłówkowy, chaber białawy, chaber górski, chaber piżmowy, a także chaber popielnik, z tym że jest on tu rzadziej wybierany.

    Ze względu na wielkie bogactwo gatunkowe, nie sposób omówić wszystkich gatunków chabrów. Zajmiemy się tutaj tylko kilkoma z nich, odpowiadając od razu na pytanie, jak długo kwitną chabry i jak wyglądają.

    Najpopularniejsze gatunki i odmiany chabrów:

    • Chaber bławatek (Centaurea cyanus) zwykle osiąga wysokość 60-90 cm. Kwitnie od czerwca do września. Kwiaty bławatka zazwyczaj mają kolor ciemnoniebieski, jednak można spotkać również odmiany o kwiatach różowych (’Rosa Ball’), białych (’Weisser Ball’) czy czerwonych (’Red Boy’). Niebieską barwę chaber bławatek zawdzięcza zawartości protocyjanin – związkowi, który jest odpowiedzialny też m.in. za czerwony kolor płatków róż.
    • Chaber łąkowy (Centurea jacea) to bylina o kanciastych, szorstkich w dotyku łodygach i fioletowo-bordowych kwiatach. Kwitnie od czerwca do września. Osiąga wysokość 20-120 cm. Chaber łąkowy jest rośliną pospolitą i występuje w całej Polsce. Jest odporny na zanieczyszczenia powietrza. Jest bardzo lubiany przez owady zapylające.
    • Chaber wielkogłówkowy (Centaurea macrocephala) może dorastać do 150 cm wysokości, kwitnie od lipca do sierpnia ozdobnymi, żółtymi kwiatami wielkości ok. 5 cm. Ta bylina jest jednym z wyższych i najbardziej efektownych gatunków i rewelacyjnie sprawdza się jako kwiat cięty.
    • Chaber białawy (Centaurea dealbata) zawdzięcza swą nazwę liściom, które są pokryte białym nalotem. Osiąga 60-80 cm, a jego czas kwitnienia przypada na czerwiec, lipiec i sierpień. Ma kwiaty ciemnoróżowe z białym środkiem.
    • Chaber górski (Centaurea montana) kwitnie w maju i czerwcu, wysokość 40-70 cm. Jego kwiaty w kolorze fioletowym, białym (odmiana 'Alba’) lub różowym (odmiana 'Rosea’) mogą mieć średnicę nawet 7 cm. Łodyga i spód liści byliny są filcowato owłosione. Chaber górski idealnie nadaje się do ogródków skalnych, tworzy podziemne rozłogi.
    • Chaber piżmowy (Centaurea moschata) jest rośliną jednoroczną o pachnących kwiatach. Ma duże różnobarwne kwiaty (żółte, białe, liliowe, różowe i czerwone) i płatki niemal jednakowej wielkości, które tworzą puszyste, okrągłe kwiatostany. Kwitnie od czerwca do września i osiąga 50-80 cm wysokości.
    • Chaber popielnik (Centaurea cineraria) kwitnie od czerwca do sierpnia małymi żółtymi kwiatami. Ma charakterystyczne liście w kolorze srebrzystym, ponadto cała roślina jest biało owłosiona. Osiąga wysokość 40 cm wraz z kwiatem. Wykorzystywana głównie do obsadzania skarp i skalnych rabat, w kompozycjach dywanowych.
    • Chaber piękny (Centaurea pulcherrima) osiąga wysokość ok. 40-50 cm i kwitnie od czerwca do lipca. Ma duże różowe kwiaty i omszone liście (szarozielone na górnej powierzchni, a na dole szarobiałe). Bylina nie lubi terenów podmokłych.
    • Chaber barwny (Centaurea triumfetti) o niebieskich i liliowych kwiatach może osiągnąć wysokość 70 cm, kwitnie od kwietnia do lipca. Bylina ma liście pokryte wełniastym, szarym owłosieniem. Chaber barwny na naturalnych stanowiskach jest pod ochroną.
    • Chaber prosty (Centaurea simplicicaulis) ze względu na niedużą wysokość (ok. 20-50 cm) jest wykorzystywany głównie w ogródkach skalnych. Kwitnie lilioworóżowymi kwiatami od maja do lipca.

    Kwitnienie chabrów nie jest długie, a przekwitnięte kwiatostany nie wyglądają dobrze, dlatego pamiętajmy, by rozplanować nasadzenia w swoich ogrodach tak, żeby inne gatunki zastąpiły przekwitające chabry – wtedy rabaty pozostaną piękne i kolorowe.

    Chabry – uprawa i pielęgnacja

    Chabry, pomimo swojego zróżnicowania gatunkowego, mają podobne wymagania co do uprawy. Przede wszystkim są to rośliny mało wymagające i niezbyt ekspansywne. Wszystkie chabry ogrodowe kochają światło, nie wymagają obfitego podlewania, jednak sposób uprawy należy dopasować do strefy klimatycznej. Ponadto większość gatunków chabrów dobrze znosi przejściową suszę oraz jest odporna na mróz. Jeżeli chcemy, żeby chabry pięknie rosły, zapewnijmy im lekkie, przepuszczalne podłoże o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym.

    Chabry dzielimy je na dwie grupy: chabry jednoroczne i byliny. Te pierwsze ze względu na gruby, palowy korzeń nie tolerują przesadzania. Chabry byliny lubią miejsca słoneczne z mało żyzną, ale dobrze przepuszczalną glebą. Odznaczają się też żywotnością i silnym wzrostem, odpornością na niesprzyjające warunki życia i łatwością przystosowania się do środowiska.

    Do podstaw pielęgnacji chabra wieloletniego zalicza się:

    • pielenie we wczesnych fazach wzrostu
    • rozluźnienie klika razy w miesiącu
    • regularne przycinanie
    • rzadkie podlewanie i karmienie (1-2 razy w miesiącu)

    Chabry są wdzięczną rośliną, której uprawa da dużą satysfakcję także początkującym ogrodnikom. Warto również łączyć chabry z innymi kwiatami np. z makami, nagietkami czy cyniami.

    Kiedy wysiewa się chabry?

    Chabry, szczególnie gatunki jednoroczne, wytwarzają dużo nasion. Nasiona można siać prosto do gruntu jesienią lub wiosną albo przygotować z nich rozsadę. Tę drugą opcję polecamy mniej, bo większość gatunków chabrów, ze względu na silny korzeń palowy, nie lubi przesadzania.

    Rośliny wieloletnie można rozmnażać za pomocą podziału dorosłego egzemplarza albo uzyskanych z niego sadzonek korzeniowych. Zaleca się, aby zrobić to w sierpniu. Unikajmy sadzenia chabrów zbyt gęsto i w miejscach wilgotnych, aby nie narażać ich na atak mszyc i chorób grzybowych.

    Nasiona chabra bławatka można wysiewać w dwóch terminach, mianowicie wczesną jesienią lub wczesną wiosną (marzec-kwiecień), przy czym rekomendujemy jesienny wysiew wprost do gruntu. Zbyt gęste wschody przerwać, usuwając nadmiar siewek i pozostawiając rośliny w odległości 15 cm. Przy wysiewie jesiennym podłoże warto okryć ściółką. Bławatek powinien dobrze się przyjąć w każdej ziemi ogrodowej, nie musimy go też nawozić na żyznych glebach. Jeśli zaś mamy do czynienia z podłożem piaszczystym, przed siewem czy sadzeniem wymieszajmy je z obornikiem. Stosujmy nawozy mineralne o dużej zawartości potasu i fosforu. Pamiętajmy o odchwaszczaniu.

    Zastosowanie i właściwości chabrów

    Chabry uprawia się w celach ozdobnych, by uzupełnić rabatę kwiatową, ale również wykorzystuje się je jako cięte świeże kwiaty oraz do suchych bukietów. Niektóre gatunki można wykorzystać w kuchni, inne są uznawane za miododajne rośliny. Szczególnym uznaniem cieszy się chaber bławatek.

    Kiedyś kwiaty bławatka były używane jako barwnik – farbowano nimi papier i przetwory spożywcze. Dzisiaj wykorzystywany jest również w ziołolecznictwie i kosmetyce. Znajduje zastosowanie w leczeniu chorób układu moczowego, takich jak np. zapalenie pęcherza, dolegliwościach nerek np. kamienicy, problemach skórnych czy zapaleniu spojówek. Ze względu na właściwości moczopędne, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne bławatek często jest pity w formie naparów w celach prozdrowotnych.

    Swoje niezwykłe właściwości chaber bławatek zawdzięcza flawonoidom, będącym silnymi antyoksydantami, o działaniu przeciwzapalnym, moczopędnym, uszczelniającym naczynia krwionośne. Nie bez znaczenia jest także obecność w bławatku kwasów organicznych o właściwościach antybakteryjnych, żółciopędnych, stymulujących produkcję soku żołądkowego czy śliny. Z kolei garbniki roślinne umożliwiają bławatkom działanie ściągające, przeciwzapalne, przeciwutleniające i przeciwkrwotoczne.

    Uprawa chabrów – podsumowanie

    Chabry to połączenie prostoty w formie i uprawie z bogactwem właściwości kwiatów, które barwią, karmią i leczą. Można o nich mówić bez końca. Były inspiracją polskich poetów m.in. Leśmiana czy Staffa oraz wielkich malarzy, z Vincentem van Goghiem na czele.

    Chabry to niezwykłe kwiaty, które cieszą swym widokiem na polnych łąkach. Z powodzeniem możemy je też zasadzić je we własnym ogrodzie, tym bardziej, że ich uprawa i pielęgnacja nie jest wymagająca. Znakomicie uzupełniają rabaty kwiatowe, a co najważniejsze: cieszą i uspokajają swoim widokiem.

    Share.

    Doświadczony ogrodnik, który nie tylko może pochwalić się ukończonymi studiami na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu, ale też licznymi realizacjami dla przyjaciół i rodziny. Zajmuje się roślinami ozdobnymi, które namiętnie produkuje, uprawia, rozsadza i pielęgnuje. Z prostego kwiatu jest w stanie wyczarować zachwycającą kompozycję, a pod jej opieką nawet najbardziej marne przypadki odzyskują pełnię swojego piękna.

    Leave A Reply